Tấm thiệp mời “Xuôi dòng phương Nam” của Mùa Vàng The Warehouse mang theo một lời rủ rê như vậy: “Đường xa có dịp ghé qua, ngồi đây tâm sự đôi ba chuyện đời”. Theo chương trình trên thiệp, cuộc hẹn ngày 16/10/2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh có trình diễn nghệ thuật và hành trình ẩm thực. Từ một cuộc hẹn ấy, có thể mở ra một cách nghĩ rộng hơn: nông nghiệp còn có thể nuôi dưỡng cảm xúc, tạo niềm vui, kết nối văn hoá và đưa con người đến gần nhau.
Một bữa ăn có thể mở ra cả một miền đất
Nhìn những hình ảnh trên tấm thiệp: trái dừa nước, chiếc xuồng giữa màu xanh, những con cá nhỏ, những trái bần. Đó có thể là chất liệu cho một bộ phim về phương Nam. Bộ phim ấy không nhất thiết chỉ nằm trên màn ảnh. Nó có thể tiếp tục trên bàn ăn, trong lời kể của người đầu bếp, trong câu chuyện của người trồng cây, bắt cá.
Một khung hình toàn cảnh mở ra dòng sông lúc bình minh. Máy quay tiến gần bàn tay người nông dân, dừng lại nơi giọt nước đọng trên lá. Rồi một cú chuyển cảnh nối bàn tay hái rau ngoài đồng với bàn tay chuẩn bị nguyên liệu trong bếp. Tiếng mái chèo nhường chỗ cho tiếng dao chạm thớt. Màu xanh trên bờ ruộng gặp màu xanh trong chiếc đĩa.
Đó là một gợi ý để kết hợp ngôn ngữ điện ảnh với ẩm thực: giúp người ăn nhìn thấy hành trình của món ăn, thay vì chỉ nhìn thấy món ăn ở điểm cuối.
Trước một món gợi nhớ mùa nước nổi, có thể là thước phim ngắn về nhịp sống theo con nước. Trước một vị chua của trái quê, có thể là câu chuyện về loài cây đứng bên bờ sông. Trước chén cơm, có thể là hình ảnh người làm ruộng cúi xuống thăm đồng. Không cần lời thuyết minh dày đặc. Đôi khi, một khuôn mặt, một câu nói mộc mạc, một khoảng lặng đủ làm thực khách ăn chậm lại.
Ăn chậm để cảm được vị. Và để nhận ra phía sau vị ngon là một đời sống.
Agritainment: niềm vui mọc lên từ đất
Agritainment có thể hiểu gần gũi là sự kết hợp giữa nông nghiệp và hoạt động giải trí, trải nghiệm. Trong câu chuyện này, có thể tiếp cận rộng hơn: lấy đời sống nông nghiệp làm chất liệu để con người khám phá, tham gia, học hỏi và tận hưởng.
Niềm vui có thể bắt đầu từ việc tự hái một rổ rau, nhận biết vài giống lúa, nghe người làm vườn kể chuyện mùa trái. Cũng có thể bắt đầu ngay giữa thành phố, khi một không gian ẩm thực giúp người đến dự hiểu thêm cánh đồng và dòng sông đã làm nên bữa ăn của mình. Từ đó, họ có thêm lý do để tìm về nơi sản xuất, gặp người nông dân, trải nghiệm một mùa vụ thật.
Nông nghiệp khi ấy mở thêm những tầng giá trị. Hạt gạo nuôi cơ thể. Câu chuyện về hạt gạo nuôi sự hiểu biết. Một buổi cùng nhau nấu cơm nuôi tình thân. Chuyến đi về vùng trồng lúa tạo thêm cơ hội sinh kế.
Điều cốt yếu là giữ được sự chân thật. Nếu đời sống nông thôn trở thành chất liệu cho trải nghiệm, người nông dân cần được tham gia thiết kế, kể chuyện và hưởng lợi. Công việc của họ có kỹ năng, có nhọc nhằn, có rủi ro và có niềm tự hào. Nhìn thấy đầy đủ những điều ấy, cuộc vui mới có chiều sâu.
Đầu bếp kể chuyện bằng hương vị
Martin Yan, người gắn liền với chương trình Yan Can Cook, có câu nói quen thuộc: “If Yan can cook, so can you! - Nếu Yan nấu được, bạn cũng có thể!”
Điều đáng quý trong câu nói ấy là lời mời cùng làm. Một người có tài bước ra trước công chúng, rồi trao cho người xem sự tự tin để bước vào căn bếp của mình.
Tinh thần đó rất hợp với agritainment. Người đến dự có thể được mời nhận biết một nguyên liệu, thử pha một chén nước chấm, cuốn một món ăn, kể lại món quê nhà. Khi có một phần tham gia, họ mang về nhiều hơn một tấm ảnh đẹp: một kỹ năng nhỏ, một ký ức mới, một câu chuyện để kể tiếp.
Đầu bếp khi ấy có thể trở thành người phiên dịch giữa cánh đồng và bàn ăn. Phiên dịch công sức thành hương vị. Phiên dịch tập quán thành trải nghiệm. Giúp thực khách hiểu vì sao một nguyên liệu bình dị lại đáng được trân trọng.
Một người mẹ, một người bà ở miền quê cũng có thể kể chuyện bằng cách ấy. Chỉ cần ai đó chịu lắng nghe, ghi lại, rồi tạo cơ hội để câu chuyện bước ra khỏi gian bếp nhỏ.
Để cuộc vui tiếp tục chảy về cánh đồng
“Xuôi dòng phương Nam” gợi ra khả năng nối một bữa ăn với hành trình dài hơn: biết món, hiểu nguyên liệu, gặp người làm ra, rồi tìm về vùng đất ấy. Một mã QR vừa đủ có thể dẫn đến phim ngắn về người sản xuất, cách chế biến hoặc địa chỉ trải nghiệm. Những hợp tác xã, nhà vườn, nghệ nhân và người làm du lịch cộng đồng có thể cùng tham gia xây dựng hành trình.
Khi đó, sự thành công còn được nhìn qua những câu hỏi rất đời thường: sau cuộc vui, có thêm ai tìm mua nông sản của bà con? Có gia đình nào muốn đưa con về thăm vườn? Có người trẻ nào muốn học lại món ăn của bà? Người giữ nghề có thêm thu nhập và thêm niềm tin vào nghề không?
Nếu có, cảm xúc đã bắt đầu tạo ra giá trị cụ thể.
Một tấm thiệp mang tên “Xuôi dòng phương Nam” có thể đưa người ta về miền sông nước bằng trí tưởng tượng. Một thước phim có thể khiến người ta muốn lên đường. Một món ăn có thể làm người ta thương thêm một miền đất.
Và từ tình thương ấy, nông nghiệp có thêm bạn đồng hành.
Biết đâu, sau một buổi tối giữa thành phố, ai đó lại muốn gọi về nhà: “Má ơi, bữa nào về, má nấu lại món hồi nhỏ nghen!”. Dòng sông trên màn ảnh khi ấy đã tìm được đường chảy vào lòng người.
Tác giả Lê Minh Hoan - Nguyên Phó Chủ tịch Quốc Hội, Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn